W u l g a r y z m

To chyba normalne, że każdego nachodzi jakaś refleksja na temat tego, co stworzył. Znana polonistyczna rada głosi, że swojego tekstu nie ocenia się świeżo po napisaniu, raczej też nie przydaje się opinia znajomych i rodziny, a jedynie kogoś nieznajomego i bez skrupułów mogącego sprowadzić cię na ziemię czy to oceną czy opinią.

Blogi to straszny wynalazek. Podobnie jak cały internet. Demokratyzacja języka w wieku bodaj XIX doprowadziła do równouprawnienia względem tych, którzy językiem władali jak wojak muszkietem, i tymi, którzy znali jedyne parę prostych zdań jak „rzygać”, „dupczyć” i „żryć”. Kiedyś, aby cokolwiek napisać (i wydać), należało być światłym, wykształconym, mądrym, raczej też starszym. No i należało nie mieć waginy. Dzisiaj wystarczy mieć lat 16, samobójcze myśli i opłacony dostęp do internetu, a przyznaję, że z tym ostatnim mam problem. Konsekwencja tego „równouprawnienia” drastycznie obniżyła poziom pisma w ogóle, paradoksalnie, w gąszczu milionów tekstów, jakie się pojawiły po boomie stałych łącz i Neostrady, zmniejszyło się znaczenie krytyki literackiej. W sklepie internetowym Merlin zamiast opinii oczytanych, etatowych recenzentów odnajdziemy komentarze klientów. Toteż pod dziełami Coelho, Grocholi, Whartona czy Janusza Wiśniewskiego pojawiają się wpisy typu: „najlepsza książka na świecie” czy „najlepiej napisana”. Dzieła te zyskują też miano „kultowych”, „wiekopomnych”, „rewolucyjnych” i tym podobne. Często zresztą opinie te najeżone są błędami. Już nie krytyk decyduje o tym, czy dana książka jest cokolwiek warta, ale zwykły, bliżej niezidentyfikowany, internauta. Nie wiemy, czy ma lat 12 czy 60, czy ma maturę i teczkę w IPN, natomiast wiemy, że książka zyskała miano „rewolucyjnej”, co biorąc pod uwagę anonimowość recenzenta, tworzy ułudę obiektywizmu. Dzieło staje się obiektywnie rewolucyjne i pal licho, że autor takiej opinii użył tego słowa, bo akurat była to pierwsza jego książka z poza kanonu lektur i odkrył, że literatura używa słowa na „k”, a czasami nawet opisuje kopulację. Nawiasem mówiąc, podobnie stało się z samym językiem. O tym, czy dane słowo wejdzie do słownika języka polskiego czy nie, decydują dziś już nie poloniści, jak wierzy lud, nie profesor Miodek ani jakiś Związek Literatów, a decyduje o tym uzus, czyli użycie języka. Innymi słowy, decydujemy o tym my. Nasi dzielni badacze więc spisują kolejne słowotwórcze formy, które w dobie reklamy pojawiają się z tygodnia na tydzień (moje ulubione ostatnio zasłyszane słowo to „fotogenialny” – palce lizać!), poczym wyciągają wnioski i zatwierdzają, jeśli tylko forma ta nie jest w jakiś sposób, za przeproszeniem, kretyńska jak np. „poszłem”. Swoją drogą, obserwując np. Naszą Klasę.pl zastanawiam się, czy owi badacze nie popełniają czasem samobójstwa, bo praca musi rzeczywiście podła.

Wirtualizacja dzieła i demokratyzacja języka wymusiła zmianę na postrzeganiu utworu jako takiego. Bo przecież blog jest także publikacją, decydujemy się na jego czytanie dobrowolnie, a w dodatku, jak to w hipertekście , wybiórczo i fragmentarycznie, tj. nie czytamy całości, a tylko tę podstronę, do której zaprowadził nas odnośnik. Nie będę się dalej zagłębiał w ten temat, choć sam w sobie jest ciekawy. Interesuje mnie natomiast to, jak szybko okazało się, że utwory pisane na blogach czy witrynach WWW stały się… niezobowiązujące. W przypadku pomyłki czy skrytykowania (przez falę internautów-krytyków, zapewne po wieloletnich studiach z krytyki literackiej…) zawsze można zmienić adres, domenę czy ksywę. Pewnie każdy z nas pamięta romantyczną i modernistyczną koncepcję artysty, tak wałkowaną w liceum. Artyści ci różnili się, ale dostrzec można płaszczyznę porozumienia, tj. świadomość autorstwa tekstu. Romantyk wręcz krwią bazgrał te swoje teksty, by było jeszcze bardziej dramatycznie i by motłoch zrozumiał jego poświęcenie, a modernista nigdy by owych tekstów nie skasował, bo zawierały ucieleśnienie jego fotogenialności, którą mógł oświecać „nieoświecalny” w gruncie rzeczy tłum. Opisywane wyżej procesy wirtualizacji i demokratyzacji szybko jednak zmutowały wizję artysty (co nie oznacza, że romantyczny rodowód nie pokutuje co rusz w niektórych tekstach i w opiniach o pisarzach, że wspomnieć tu takie postacie jak Świetlicki czy Pilch, którzy mieliby za swoją genialność płacić alkoholizmem). Romantyk i modernista w tekście internetowych nie istnieje. Istnieją zaledwie blade imitacje, gdy ktoś próbuje przemawiać z Mont Blanc, choć siedzi zaledwie na usypanym kopcu kociej kupy. (Tak, lubię słowa na „k”). Pozbycie się imienia i nazwiska jest w istocie pozbyciem się autorstwa.

Tak o to można popełnić niezobowiązujący zupełnie tekst i dostać komentarze, czego zwykle nie umożliwiała zwarta publikacja, że tak to ujmę, papierowa. Dyskurs staje się namacalny, bo i widoczny w komentarzach do owej blogowej notki. Dyskurs ten ma w sobie coś z propagandy, bo i moderator w postaci czujnego autora potrafi usuwać nie pasujące do autorskiej wizji komentarze. W dyskurs ten, co najśmieszniejsze, czasami zakradnie się robot reklamowy i poinformuje adwersarzy dwóch stron o możliwości powiększenia penisa, cycków czy o tym, iż Tatiana robi niezły blowjob na tej i na tej stronie. Dodając do tego fakt, że na każdym komputerze owy blog może wyglądać inaczej (inna rozdzielczość ekranu, wielkość okien, przeglądarka, odwzorowanie kolorów itp.), otrzymujemy zupełnie niespójny śmietnik rozmaitych anonimowych, a więc nic nie wartych opinii.

Przejdźmy do konkretów. Z zaciekawieniem przyglądałem się temu, co dzieje się pod jedną z moich starszych i słabiej napisanych notek (tak, wiem, że wszystkie są słabe, ale dla potrzeb tego artykułu przyjmijmy, że pewne są „słabsze”). Przyznam, że w pewnym sensie mnie to przeraziło, bo oto w tekście, w którym ironicznie podkpiwam ze straszenia biednych ludzi sektami… owi biedni ludzie zaczęły sekty szukać. I tak oto Soul69 pisze: „ja tez szukam.., moze ktos poleci jakas godna uwagi..”. Wiecie, będąc autorem bloga (zresztą, będąc autorem czegokolwiek) należy mieć świadomość, że czytają cię różni ludzie. I ci młodsi i ci starsi. I ci głupi i ci mądrzy. Różni. Toteż niektórzy nie za bardzo rozumieją, że używasz ironii, hiperboli czy innej figury, by wprowadzić napięcie czy po prostu napisać coś ciekawe, może niebanalnie (niebanalnie mówić do pokolenia MTV, no kurwa…). Soul69 jest jedną z osób, którzy najwyraźniej nie załapali się, gdy Bóg rozumy rozdawał. Myślałem zresztą, że to jednorazowy wybryk, gdy pojawiły się kolejne, jak komentarz kevina: „tez szukam sekty najlepiej takiej co kultywuje sex ale nie moge zadnej znalesc a mieszkam w duzym miescie…”. Załamałem się jeszcze bardziej, gdy odkryłem, że ci ludzie to ludzie raczej już dorośli. Głupota w młodości to przypadłość, głupota u dorosłych to cecha. Z pomocą poszukiwaczom przyszedł Katharsis: „A jakie masz poglądy, czego dokładniej szukasz. Ja myśle żeby założyć własną… Wstąpienie do sekty uzależniłoby Cię od guru. Jakby co to pisz do mnie ”. Potem vik rzeczowo napisał: „Wstąpię do sekty ####@o2.pl” (adres zmieniłem). I wreszcie promyk nadziei, dziewczyna w jasności (choć z ksywą Wicia666) pisze: „sadze ze bardziej chodzilo o pokazanie ze cale narzekanie i lament o to ze sekty werbuja ludzi jest wypaczony,przerysowany i nie ma duzo wspolnego z rzeczywistoscia. a ze ludzie komentujacy nie widza ironii to nie moj problem ”. I brawo, autor się cieszy, bo jednak został zrozumiany, jednak ktoś go rozumie! Oprócz tego pojawiły się również głosy oburzenia (ci już w ogóle nie zrozumieli, o co biega). Fd pisze: „Jestescie jebnieci.. bez kitu.. takich jak ty powinni palic”, user o ksywce Obie natomiast nieznacznie się poirytował: „PIOPIERDOLENCY !!! PALIC CHUJOW ZAJEBAC !!! SZMATY PIERDOLONE JEBANE SEKTY!!!!!!!! DO CHUJA SIE PRZYŁACZCIE KURWAAAA !!!” oraz Kemsa: „powinno sie wam jajca podpalić idioci wielcy ave 666 idioci nie rozumiący samych siebie szukający pocieszenia w innych tzw religiach zastepczych FACK THE ALL MONSETERS”.

Miałem mieszane uczucia i zastanawiałem się, czy po prostu owych komentarzy, owych świadectw głupoty nie usunąć, bo poziomem nawiązują do wspomnianych wyżej robotów reklamowych od powiększania penisa. Zostawiłem je jednak, bo są tak pięknym i wzruszającym dowodem świadczącym o… no właśnie, o czym? Może wy potraficie to ocenić?

Traktowałem tekst pt. „Szukam sekty!” jako tekst dość humorystyczny, a jego recepcja okazała się jednak, przyznacie, drastyczna. Ciekawe, czy Nietzsche stworzyłby koncepcję Ubermenscha, gdyby wiedział, że Hitler później błędnie ją wykorzysta. To co zawsze irytowało mnie w innych blogach – podkreślenia, boldy, selekcjonowanie i wyszczególnienie najważniejszych tez (bo odbiorca jest głupi i trzeba mu wszystko narysować) stało się nieuchronną konsekwencją XXI wieku. I sam musiałem zacząć podkreślać, o czym piszę, musiałem wyboldować to, co chcę, aby zostało przeczytane i zrozumiane. Przeraziłem się, gdy i tak ktoś nie zrozumiał, że w tekście „Dlaczego wierzę w Szatana?” owego Szatana nie ma, natomiast autor satanistą nie jest (i nawet czarno na białym o tym napisał na końcu artykułu). Być może wymagam tutaj za dużo, bo wymagam od odbiorcy, po pierwsze, zdolności czytania ze zrozumieniem, po drugie, znajomości mojej osoby i moich poglądów. A być może po prostu sam na tym artykule poległem i nie uwydatniłem znacząco tego, że jestem ateistą, a Szatan w tym tekście to cholerna metafora negacji i buntu. Ale i tak muszę przyznać, że zasugerowanie mi, iż nie powinienem mieć ksywki „cynik” i pisać o tym, o czym pisałem, bo to mieszanie „antropologii starożytnej z nowoczesnością” zbiło mnie z tropu. To ja się tu trudzę, staram, by było ciekawe, a to jak krew w piach. Ja tu o tym, że Dekalog jest nieosiągalny, a ktoś z pretensją o tym, że to nie Szatan powoduje, a ludzie… Ja tu o moim stosunku do kleru, a ktoś wyraża (ironicznie, w zamyśle) swój gniew, bo nie ma kogo zaprosić do łóżka. Następnym razem użyję kolorów, by podkreślić ważność tez. Zielona – mało ważne, żółte – umiarkowanie ważne, czerwone – bardzo ważne.

Znacie te historie, według których niezrównoważony fan muzyki rockowej popełnia samobójstwo, bo nasłuchał się Sabbath Bloody Sabbath czy innego utworu, w którym Szatan nakłania do targnięcia się na swoje życie? Wiecie, to na swój sposób piękne, że Słowo ma wciąż taką siłę – że potrafi zabić – ale myślę, że wokalista takiego zespołu musiał się w pewnym momencie zastanowić, bo trzymał przy sobie potężną władzę i musi jej, uwaga, teraz sentencja ze Spidermana, używać rozsądnie. I pytanie na koniec: Czy artysta, który dostosowuje swoje teksty do słabiej przygotowanego odbiorcy, czy taki artysta nie przestaje przypadkiem być artystą, a staje się rzemieślnikiem? I czy jego tekstu na tym nie tracą?

Dodatek dla złośliwych:
Autor podaje się za artystę tylko pod wpływem.